Kto czytał lekturę szkolną pt. „Krzyżacy” (lub chociaż oglądał jej filmową adaptację), kojarzy „Bogurodzicę” przynajmniej z nazwy. To najstarsza pieśń religijna w języku polskim, określana jako carmen patrium czyli pieśń ojczysta.

Tego określenia łacińskiego użył po raz pierwszy Jan Długosz w dziele zatytułowanym Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. To właśnie tam wspomniał o tym, że “Bogurodzicę” zaśpiewali rycerze pod Grunwaldem w 1410 roku. Co więcej, towarzyszyła tez uroczystościom koronacyjnym Władysława Warneńczyka.

Zdaniem badaczy, stopień komplikacji melodii tej pieśni jest tak wysoki, że została napisana do wykonywania przez wykształconych śpiewaków czy chórzystów.  Prawdopodobnie, skoro znali ją rycerze spod Grunwaldu,” Bogurodzica” znana była powszechnie i śpiewana przez lud od dawna. Dlatego też jej datowanie przypada nawet na XIII wiek, choć w piśmiennictwie została utrwalona dopiero w wieku XV.

Z XV-wiecznego przekazu pochodzą dwie wersje ” Bogurodzicy”. Pierwsza, to ta najbardziej dziś rozpowszechniona, z linią melodyczną i dwiema zwrotkami. Wersja druga ma aż 13 zwrotek, za to nie ma nut.Ponadto istnieją jeszcze inne, przekazy późniejsze.

Nie jest do końca jasne pochodzenie tej pieśni. Choć długo badacze uznawali  św. Wojciecha za autora ” Bogurodzicy”, ostatecznie obalono tę hipotezę. Ówcześnie łączy się tę pieśń z liturgią łacińską, z tradycją hymnów kościelnych, z wpływami greckimi, cerkiewno- słowiańskimi.

Bezsprzecznie, „Bogurodzica” była i jest pieśnią religijną, modlitewną. Pierwsza jej zwrotka jest błaganiem Jezusa za pośrednictwem Maryi. W drugiej błaganie jest kierowane bezpośrednio do Chrystusa z przywołaniem Jana Chrzciciela. Warto powiedzieć, że zestawienie właśnie tych trzech postaci: Jezusa, Maryi i Jana Chrzciciela jest znanym motywem w ikonografii chrześcijańskiej nazywanym deesis.

Poniżej przedstawiono oryginalny zapis tekstu i współczesne tłumaczenie wyrazów i zwrotów starodawnych:

Bogurodzica, dziewica, Bogiem sławiena Maryja!

Twego syna, Gospodzina, matko zwolena Maryja,

Zyszczy nam, spuści nam.

Kiryjelejzon.

Twego dziela krzciciela, Bożycze,

Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.

Słysz modlitwę, jąż nosimy,

A dać raczy, jegoż prosimy,

A na świecie zbożny pobyt,

Po żywocie rajski przebyt.

Kiryjelejzon.

 

sławiena”- przez Boga wielbiona

zwolena”- przez Boga wybrana

“zyszczy nam, spuści nam”- pozyskaj dla nas, ześlij nam (łaski u Syna dla ludzi)

“krzcicela”- nawiązanie do Jana Chrzciciela

“bożycze”, Bożyc- syn Boga

zbożny”- szczęśliwy pobyt

rajski „ przebyt”- wieczne trwanie w niebie

Kyrie eleison- Panie, zmiłuj się nad nami

 

Co więcej, pozostałe istniejące zwrotki tej najstarszej pieśni religijnej rozwijały inne motywy m.in. wielkanocne, pasyjne, z wezwaniami do świętych.

Dziś wykonujemy „Bogurodzicę” ze szczególną powagą i dostojeństwem przy różnych okazjach i uroczystościach kościelnych. Także nasz chór ma tę pieśń w swoim repertuarze i wykonuje ją m. in. podczas apeli jasnogórskich i na koncertach. Tak jak podczas ostatniego koncertu pieśni ku czi Matki Bożej.

Możemy być dumni, że zachowała się do naszych czasów tak cenna, zabytkowa pieśń. Jest to bowiem świadectwo wielowiekowej, lecz wciąż żywej tożsamości narodowej. Znajomość „Bogurodzicy” to obowiązek każdego chórzysty, który uczestnicząc w liturgii, dba nie tylko o jakość wykonywanych śpiewów, ale i o przetrwanie tradycyjnego repertuaru liturgicznego.